Hoe herkent u een kapot expansievat?

Het beeld is bijna altijd hetzelfde. De druk loopt tijdens het stoken hard op, soms tot tegen de 2,5 bar, de overstort geeft water af, en als de installatie is afgekoeld staat de meter onder de 1 bar. U vult bij, en een week later gebeurt precies hetzelfde. Dat is geen lek: dat is een expansievat dat zijn voordruk kwijt is. Het vat vangt de uitzetting van het opwarmende water op, en als het membraan daarbinnen doorgelaten of gescheurd is, heeft het water nergens meer heen. Hieronder staat hoe u het onderscheidt van een lek en hoe het wordt getest.

Het patroon waaraan u het ziet

Let op de beweging van de naald, niet op een enkele waarde. Bij een gezonde installatie loopt de druk tijdens het stoken 0,2 tot 0,4 bar op en zakt daarna netjes terug naar waar hij stond. Bij een leeg vat is die uitslag veel groter en komt hij na afkoelen lager uit dan voor het stoken.

Het tweede kenmerk is de overstort. Die zit om het systeem te beschermen en gaat open boven ongeveer 3 bar. Ziet u water bij de afvoerleiding van de ketel of staat er een vochtplek onder, dan is er water uit het systeem geblazen, en dat is de reden dat u koud onder de 1 bar uitkomt.

Verwar het niet met een lek. Een lek geeft drukverlies dat ook optreedt als de ketel een week uit staat. Bij een kapot expansievat blijft de druk stabiel zolang er niet gestookt wordt. Dat verschil kunt u zelf vaststellen door twee dagen niet te stoken en op twee vaste momenten af te lezen.

Hoe het getest wordt

Het vat wordt drukloos gemaakt: ketel uit, installatiewater aftappen tot de manometer op nul staat. Daarna meet de monteur met een bandenspanningsmeter de voordruk op het ventieltje van het vat. Die hoort voor een gewone woning rond de 1 bar te liggen, afgestemd op de hoogte van de installatie.

Komt er water uit dat ventiel, dan is het membraan door en is vervangen de enige uitkomst. Staat er alleen te weinig druk op, dan kan het vat soms worden bijgepompt met een fietspomp of een compressor. Dat is een reparatie die een seizoen tot een paar jaar meegaat, afhankelijk van hoe oud het vat is.

Bij een toestel met een ingebouwd expansievat zit dat achter de mantel, en dan valt deze test niet buiten een onderhoudsbeurt om te doen. Dat is een van de redenen om het bij een jaarlijkse beurt mee te laten nemen: het kost dan bijna geen extra tijd.

Waarom het vat leeg raakt

Een membraan gaat gewoon slijten. Elke opwarming rekt het uit, elke afkoeling laat het terugveren, en na een jaar of tien tot vijftien is dat op. Bij een ingebouwd vat in een ketel van vijftien jaar is een leeg vat eerder regel dan uitzondering.

Daarnaast raakt stikstof of lucht door het membraan heen langzaam kwijt, ook zonder scheur. Daarom hoort de voordruk bij elke onderhoudsbeurt gecontroleerd te worden en niet alleen als er klachten zijn.

Wanneer een vat te klein is in plaats van kapot

Er is een variant die vaak over het hoofd wordt gezien: een vat dat prima werkt maar te klein is voor de waterinhoud van het systeem. Dat komt in dit werkgebied vooral voor in Wassenaar en Voorschoten. Daar is 97 procent van de woningen van voor 2000, zijn de huizen ruim, en heeft men lange leidinglengtes met soms een tweede kring voor een aanbouw of een souterrain.

Wassenaar verstookt gemiddeld 1.244,9 kubieke meter gas per woning, Voorschoten 870. Zulke installaties hebben veel water in omloop. Is er in de loop der jaren een kring bijgekomen zonder dat het vat is meegegroeid, dan krijgt u dezelfde symptomen als bij een defect vat, terwijl het vat zelf niets mankeert. De oplossing is dan een groter vat of een extra vat, niet hetzelfde nog een keer.

Wat het kost

Een expansievat vervangen begint bij 199 euro exclusief btw, inclusief het vat zelf en de montage. Bij een extern vat naast de ketel is dat meestal een uur werk. Zit het vat in het toestel, dan kost het meer tijd omdat de mantel en soms de ventilator eruit moeten.

Gaat de overstort mee, omdat die te lang water heeft doorgelaten en niet meer dicht komt, dan komt daar 194 tot 259 euro bij. Dat is geen automatische extra post: het hangt ervan af of het ventiel na het herstellen van de druk nog droog blijft, en dat wordt ter plekke gekeken.

Kort samengevat

• Het patroon is beslissend: hard oplopen tijdens het stoken, daarna terugzakken onder de 1 bar.
• Water bij de overstortafvoer bevestigt dat er water uit het systeem is geblazen.
• Bij een lek zakt de druk ook als er niet gestookt wordt; bij een leeg vat niet.
• De voordruk wordt drukloos gemeten met een bandenspanningsmeter en ligt rond 1 bar.
• Een ruime woning met veel waterinhoud kan een te klein vat hebben in plaats van een kapot vat.
• Vervangen begint bij 199 euro exclusief btw, inclusief vat en montage.

Blijf niet bijvullen om een expansievat heen. Elke bijvulbeurt brengt vers leidingwater met zuurstof en kalk in een systeem dat daar niet op zit te wachten, en het probleem komt binnen een week terug. Twee afleesmomenten, een koude en een warme, zijn genoeg om te weten of het hier om gaat.